नागपूर जिल्ह्यातील मजिला उद्योिकाांवर मुद्रा योिनेचा पररणाम

Abstract

२०१५ मध्ये सुरू करण्यात आलेल्ह्या प्रधानमांत्री मुद्रा योिनेचा (PMMY) उद्देश भारतामधील सूक्ष्म उद्योिकतेला चालना देणे िा िोता, ज्याद्वारेलाभार्थयाांना तारणमुक्त किेउपलब्ध करून ददली गेली. मिाराष्ट्रातील नागपूर जिल्ह्यातील एका अभ्यासात मजिलाांवरील या योिनेच्या पररणामाांची तपासणी करण्यात आली. एकू ण ३०० मजिला लाभार्थयाांवर आधाररत सवेक्षण तसेच उद्योजिका व किगजवतरक सांस्ाांचेमुलाखती याांचा समावेश असलेल्ह्या या सांशोधनातून असेआढळलेकी, या योिनेमुळेमजिलाांमध्येआर्थ्क समावेशनात वाढ झाली असून अनेक मजिलाांनी पजिल्ह्याांदाच उद्योिकतेकडेपाऊल टाकले आिे. मात्र, िहुताांश मजिला लाभार्थयाांचेकिगसवागत कमी म्िणिे‘जशशु’ श्रेणीतच मयागददत रािते, त्यामुळेत्याांचा व्यवसाय मोठ्या प्रमाणावर वाढवण्याची क्षमता (scalability) मयागददत रािते. कमी आर्थ्क साक्षरता, व्यवसाय प्रजशक्षणाचा अभाव, आजण किगघेतल्ह्यानांतर आवश्यक मागगदशगन व पाठिंब्याचा अभाव िी मुख्य आव्िाने िंरली आिेत, िी मजिलाांच्या दीघगकालीन यशाला अड्ळा िंरतात. या अभ्यासातून िेसपष्ट िोतेकी योिनेचा खरा व व्यापक पररणाम फक्त किगपुरवठ्यावर न ्ाांिता, त्यासोित मागगदशगन, क्षमता जवकास, प्रजशक्षण आजण किग प्रदियेत पारदशगकता याांसारख्या पूरक उपाययोिनाांद्वारेच शक्य आिे. मजिलाांचे आर्थ्क सक्षमीकरण अजधक प्रभावीपणे साध्य करण्यासािंी, योिनेमध्येधोरणात्मक सुधारणा व समावेशक दृजष्टकोन आवश्यक आिे.